Plenair Perin-Gopie bij voortzetting behandeling Afschaffing van tijdelijk verbod op het doen ontstaan van embryo's voor wetenschappelijk onderzoek



Verslag van de vergadering van 3 november 2026 (2026/2027 nr. 07)

Status: ongecorrigeerd

Aanvang: 14.09 uur

Een verslag met de status "ongecorrigeerd" is niet voor citaten en er kan geen recht aan ontleend worden.


Bekijk de video van deze spreekbeurt

Mevrouw Perin-Gopie i (Volt):

Dank u wel, voorzitter. Allereerst wil ik de initiatiefnemers bedanken voor het initiatief dat zij genomen hebben en al het werk dat zij verzet hebben om tot dit wetsvoorstel te komen.

Vandaag bespreken we een wetsvoorstel dat het onder strikte voorwaarden mogelijk maakt om embryo's speciaal tot stand te brengen voor wetenschappelijk onderzoek. Dat klinkt misschien als een technische wijziging van de Embryowet, maar deze wetswijziging raakt de wereld van vrouwen die zwanger willen worden, van vrouwen die hun zwangerschap verliezen en van vrouwen die tijdens hun zwangerschap geconfronteerd worden met ernstige medische complicaties.

Voorzitter. Ik ben een van die vrouwen. Ik heb in mijn leven meerdere miskramen gehad. Ik weet hoe verdrietig het verlies van een zwangerschap kan zijn. Ik weet ook hoe belangrijk medische wetenschap is wanneer een zwangerschap niet verloopt zoals gehoopt. Wat u waarschijnlijk niet van mij weet, is dat mijn twee zoons een eeneiige tweeling zijn. Een zwangerschap van een eeneiige tweeling kent verhoogde risico's. Bij de meeste vrouwen verloopt zo'n zwangerschap goed, maar helaas had ik de pech dat ik behoorde tot de groep vrouwen die zeer ernstige medische complicaties kreeg.

Toen ik twintig weken zwanger was, bleek een ernstige complicatie te zijn opgetreden en werd ik door mijn arts doorverwezen naar het Leids Universitair Medisch Centrum voor een operatie die alleen daar uitgevoerd kon worden. Ik herinner me het gesprek met mijn arts nog als de dag van gisteren. Mijn zus was met mij mee naar de controle. De arts vertelde over de complicatie die was opgetreden en dat hij mij zou moeten doorverwijzen. Hij gaf aan dat in ongeveer 80% van de gevallen een van de twee foetussen de ingreep zou overleven. Mijn zus vroeg hierop verbijsterd aan hem of hij misschien ook iets geruststellends kon zeggen. Ik kan u vertellen dat je op zo'n moment heel anders kijkt naar medische kansen en percentages. Het werd een buitengewoon ingewikkelde en ook korte zwangerschap, maar dankzij de medische kennis en mogelijkheden die er op dat moment waren, heb ik nu twee geweldig leuke zoons. Het had echter heel anders kunnen aflopen. Zonder de medische kennis en de mogelijkheid van een operatie zouden de foetussen tijdens de zwangerschap komen te overlijden.

Ik vertel dit vandaag niet omdat het over mij moet gaan, maar omdat mijn ervaring niet op zichzelf staat. Elke dag zijn er vrouwen en gezinnen die geconfronteerd worden met zwangerschappen die anders verlopen dan gehoopt. Ontelbare vrouwen hebben te maken met miskramen, vruchtbaarheidsproblemen en soms zelfs levensbedreigende complicaties. De medische wetenschap kan voor hen het verschil maken tussen leven en dood. De medische mogelijkheden die mijn kinderen en mij hebben geholpen, zijn niet vanzelf ontstaan. Daar is decennialang onderzoek aan voorafgegaan. Wetenschappelijke ontwikkelingen van nieuwe technieken maken mogelijk wat eerder onmogelijk leek. Voor uw beeld geef ik aan dat deze operatie pas sinds 2014 beschikbaar is in Nederland. Voor 2014 had de ingreep dus niet kunnen plaatsvinden. We weten overigens al 300 jaar van de medische complicatie die ik had, maar er was geen oplossing voor.

Voorzitter. Het onderzoek dat mij en mijn kinderen heeft geholpen, is natuurlijk niet hetzelfde als het onderzoek waar we vandaag over spreken, maar mijn ervaring heeft me wel geleerd hoe belangrijk het is dat de medische wetenschap zich kan blijven ontwikkelen en hoeveel verschil nieuwe medische kennis kan maken.

Dat brengt mij bij het wetsvoorstel dat vandaag voorligt. Hoeveel weten we eigenlijk nog niet over de menselijke voortplanting, het ontstaan van embryo's, vruchtbaarheidsproblemen en oorzaken van miskramen? En hoeveel kennis laten we liggen wanneer we bepaalde vormen van wetenschappelijk onderzoek bij voorbaat al verbieden?

Voorzitter. Eeuwenlang is het mannelijke lichaam de norm geweest in de medische wetenschap. De gevolgen daarvan ondervinden vrouwen nog iedere dag. Ook op het gebied van reproductieve gezondheid weten we nog lang niet genoeg. Juist op dat terrein beperkt de huidige Embryowet de mogelijkheden voor wetenschappelijk onderzoek. Dit wetsvoorstel neemt een van die beperkingen weg. Het maakt onder strikte voorwaarden mogelijk dat embryo's speciaal voor onderzoek tot stand worden gebracht wanneer het onderzoek niet met restembryo's kan worden uitgevoerd. Dit kan nieuwe mogelijkheden bieden om de vroege embryonale ontwikkeling beter te begrijpen en kennis te ontwikkelen die uiteindelijk kan bijdragen aan betere voortplantingszorg, gezonde baby's en de gezondheid van vele vrouwen. Mijn fractie heeft daarom een aantal vragen aan de initiatiefnemers. Welke concrete onderzoeksmogelijkheden ontstaan er door deze wetswijziging die onder de huidige Embryowet niet mogelijk zijn? In hoeverre kunnen die bijdragen aan meer kennis over vruchtbaarheidsproblemen, miskramen en de gezondheid van vrouwen?

Voorzitter. Voor Volt staat de lichamelijke autonomie van vrouwen centraal. Dat betekent dat vrouwen zelf moeten kunnen beslissen of zij eicellen beschikbaar stellen voor wetenschappelijk onderzoek, zonder druk, goed geïnformeerd en met voldoende bescherming van hun gezondheid. Het verkrijgen van eicellen is namelijk lichamelijk belastend. De impact van die belasting mag nooit ondergeschikt zijn aan de belangen van de wetenschap. Hoe waarborgen de initiatiefnemers dat de lichamelijke belasting en de vrije keuze van vrouwen voldoende leidend zijn bij het toestaan van dit onderzoek?

Dan nog een ander punt. Vorige week hebben wij hier een petitie ontvangen. Ik heb ook vele berichten gehad van mensen die erg bezorgd zijn dat er met dit wetsvoorstel mensen gekloond kunnen worden. Na het bestuderen van het wetsvoorstel kom ik tot de conclusie dat het klonen van mensen niet mogelijk wordt gemaakt, maar ik zou hier graag een bevestiging van krijgen van de initiatiefnemers en de minister.

Ook heb ik vele afbeeldingen gezien die suggereerden dat met dit wetsvoorstel baby's op petrischaaltjes kunnen worden ontwikkeld. Voor zover mijn kennis rijkt, ziet een embryo van veertien dagen er nog steeds uit als een vloeistof en heeft het geen enkele vorm van een baby, maar omdat ik zo veel van deze afbeeldingen heb gezien, wil ik de initiatiefnemers en de minister toch vragen hoe een embryo van veertien dagen eruitziet.

Voorzitter, ik sluit af. Mijn twee zoons zijn inmiddels bijna tieners. Zij hebben geen idee hoeveel wetenschappelijk onderzoek eraan voorafging om hun überhaupt de kans te geven om vandaag gezond en vrolijk rond te lopen. Zo hoort dat ook. Maar ik weet dat wel. Ik ben nog altijd dankbaar voor al het onderzoek dat is gedaan. Ik weet wat het betekent om afhankelijk te zijn van medische kennis wanneer een zwangerschap niet verloopt zoals gehoopt. Ik weet ook hoe het voelt om te hopen dat de wetenschap ver genoeg is om jou en je ongeboren kinderen te kunnen helpen. Ik weet helaas ook dat er nog altijd vrouwen zijn voor wie die kennis te laat komt of gewoonweg nog niet bestaat. Daarom moeten we zorgvuldig blijven onderzoeken wat we nog niet weten, niet alleen om kennis te verrijken, maar ook om de gezondheid en levens van vrouwen te beschermen.

Dank u wel.

De voorzitter:

Dank u wel. U heeft nog een interruptie van de heer Baumgarten.

De heer Baumgarten i (JA21):

De laatste keer dat ik een biologieboek opensloeg — ik heb er vele in de kast staan — zag ik dat voor het tot stand brengen van een embryo een man en een vrouw nodig zijn. Mijn vraag is hoe u dan, als die wet is aangenomen, de zeggenschap van mannen daarin ziet. Hoe zou u hierin de inbreng van mannen geborgd willen zien ten aanzien van het eventueel tot stand brengen van embryo's voor wetenschappelijke doeleinden? Ik ben heel benieuwd.

Mevrouw Perin-Gopie (Volt):

Ik hoop dat ik de vraag goed begrijp. Het creëren van zaadcellen is een vrij plezierige onderneming, heb ik altijd van mannen begrepen, maar het verkrijgen van een eicel van een vrouw vraagt echt om een medische ingreep.

De heer Baumgarten (JA21):

Mijn vraag gaat eigenlijk een niveau verder dan het plezier dat een man of vrouw op wat voor plek dan ook beleeft. Mijn vraag is hoe de zeggenschap geborgd is ten aanzien van het embryo. Ik hoorde mevrouw Perin-Gopie nadrukkelijk spreken over het tot stand brengen van het embryo en de gezondheid van de vrouw, maar hoe is de gezondheid van de man hierbij betrokken? Dit staat los van de vraag of die er wel of geen plezier aan beleeft. Hoe is de zeggenschap geborgd wat betreft het tot stand brengen van dat embryo? Dat is mijn vraag aan mevrouw Perin-Gopie.

Mevrouw Perin-Gopie (Volt):

Om een embryo tot stand te brengen, heb je inderdaad een eicel en een zaadcel nodig. Die worden alleen niet op straat gevonden; iemand heeft die dan gedoneerd. Een man heeft die dan ook gedoneerd. Het grote verschil tussen de gezondheid van mannen en vrouwen zit 'm in de belasting van het vrouwelijk lichaam als het gaat om het überhaupt creëren van een eicel. Het creëren van een eicel en deze vervolgens verwijderen uit het lichaam om die te gebruiken voor wetenschappelijk onderzoek, is fysiek zeer ingrijpend voor de vrouw zelf. Ik kan me overigens voorstellen dat dit ook mentaal gezien ingrijpend is. Dat is het verschil tussen het creëren van een zaadcel en een eicel. Ik kan me ook niet voorstellen dat een man zich er niet bewust van is dat zijn zaadcel wordt gebruikt voor dergelijk onderzoek.

De voorzitter:

Tot slot, meneer Baumgarten.

De heer Baumgarten (JA21):

Dat is het punt dat ik even wilde maken: dat de man zich er inderdaad ook van bewust is dat zijn DNA in dit geval onderdeel is van het geheel. Ik miste alleen die inbreng, letterlijk en figuurlijk, in uw betoog. Dat is even het punt dat ik wilde maken.

Dank u wel.

Mevrouw Perin-Gopie (Volt):

Daar zat voor mij dus het verschil: de plezierige bijkomstigheid voor een man van het doneren van een zaadcel versus de zeer ingrijpende ingreep die nodig is voor een vrouw om een eicel te doneren.

De heer De Vries i (SGP):

Dit is echt een heel bijzonder debat, met zo veel persoonlijke verhalen erin. Dus ook wat dat betreft is het denk ik een van de mooiere debatten die we ooit gehad hebben, omdat het ook heel persoonlijk wordt. Ik zeg meteen maar even aan het begin dat ik als man natuurlijk geen benul heb van wat de lasten zijn waar u het over heeft. Dat zeg ik in alle eerlijkheid. Elke vraag die ik stel, is vanuit dat bewustzijn. Ik begrijp volledig hoe belangrijk het is dat wetenschappelijk onderzoek plaatsvindt. Dus die ene kant van die weegschaal is mij ook volstrekt helder, dat dat belang heel zwaar is. Ik zou u willen uitnodigen om ook iets te zeggen over die andere kant van de weegschaal, wat het prijskaartje is dat aan dat soort onderzoek mag hangen. U hebt al iets gezegd over wat de randvoorwaarden zouden moeten zijn waaronder de vrouw haar eicellen afstaat, maar er is in dit debat natuurlijk ook al meerdere malen een ander prijskaartje genoemd en dat is het leven van het embryo dat weer vernietigd wordt. Ik zou u dus willen uitnodigen om iets te reflecteren op die andere kant van de weegschaal.

Mevrouw Perin-Gopie (Volt):

Dat is precies de reden waarom ik de initiatiefnemers heb gevraagd hoe een embryo eruitziet. We hebben volgens mij allemaal die beelden gekregen van kleine baby'tjes op petrischaaltjes. Als dat het geval zou zijn, denk ik dat ik mij opnieuw zou beraden. Ik zou overigens niet weten wat daarvan de uitkomst zou zijn. Het gaat hier echt om cellen die gecreëerd worden. Overigens kan een embryo buiten de baarmoeder — ik hoop dat de initiatiefnemers mij kunnen corrigeren als ik het niet goed zeg — niet lang voortleven. Ik geloof dat het binnen vijf tot zeven dagen teruggeplaatst moet worden in de baarmoeder om zich te kunnen ontwikkelen en verder te kunnen groeien. We hebben het er nu over dat het veertien dagen kan. Ik heb begrepen — als dat niet zo is, word ik vast gecorrigeerd — dat deze embryo's in een labomgeving niet leiden tot een levend wezen.

De heer De Vries (SGP):

Nee, en daarom is juist de vraag of het moreel geoorloofd is om die te laten ontstaan. Die kleine baby'tjes op petrischalen, dat heeft natuurlijk helemaal geen betekenis. Het gaat ook helemaal niet om de vorm. Dat heb ik in mijn eigen bijdrage ook gezegd. Het doet er helemaal niet toe hoe dat embryo eruitziet, of dat wel of niet herkenbaar is als een mens. Althans, de beschermwaardigheid hangt daar niet van af. De andere kant van de weegschaal gaat denk ik met name over die beschermwaardigheid van dat embryo. Ik zou u toch willen vragen of u even kunt reflecteren op hoe zwaar die voor u zou wegen.

Mevrouw Perin-Gopie (Volt):

Ik denk dat je hier ook niet lichtvoetig over moet doen. Daarvoor hebben we hier dit mooie debat. Het gaat om de opbrengst hiervan. Het gaat om de gezondheid van vrouwen en toekomstige kinderen, het bevorderen van het vruchtbaarheidsonderzoek. Een bijvangst van meer onderzoek kunnen doen, is dat de belasting van vrouwen in de vruchtbaarheidstrajecten zou kunnen afnemen als we meer kennis hebben over hoe dat gaat. Want het is niet zo dat een vrouw met de plaatsing van het eerste embryo meteen zwanger is. Ik ken verhalen van vrouwen die meerdere malen eicellen hebben moeten afstaan en meerdere malen terugplaatsing hebben gehad. Dat is zeer ingrijpend en mijn hoop en die van mij fractie is dat met de wetenschappelijke vooruitgang de belasting van vrouwen minder wordt en dat we beter weten waarom bepaalde embryo's wel leiden tot leven en zich kunnen ontwikkelen in de baarmoeder en andere embryo's niet. We moeten daar — dat is een heel terecht punt dat u maakt — natuurlijk goede afwegingen over maken, maar dit zijn de redenen dat mijn fractie deze afweging maakt.

De voorzitter:

Tot slot, meneer De Vries.

De heer De Vries (SGP):

Ik heb geen nieuwe vraag meer, maar ik constateer dat het weer gaat over dezelfde kant van de weegschaal en dat zijn die voordelen. Die zijn heel duidelijk, voor mij ook. Maar goed, ik laat het even hierbij.

De voorzitter:

Dank u wel. Dan geef ik nu graag het woord aan de heer Talsma en hij spreekt namens de ChristenUnie.